Wat is data management?
Data management is het ontwikkelen, uitvoeren en beheren van plannen, beleid, projecten en activiteiten die ervoor zorgen dat data gedurende hun hele levenscyclus beschikbaar zijn, worden beheerd en beschermd. Het omvat disciplines als data governance, data architectuur, metadata en datakwaliteit. Zonder structureel data management is het voor organisaties onmogelijk om foutieve gegevens tijdig te signaleren, te corrigeren of te verantwoorden.
Een vinkje op de verkeerde plek. Een naam die niet klopt in een register. Een cijfer dat ergens fout is overgetypt. Het klinkt onschuldig. Maar voor de burger over wie die gegevens gaan, kan de impact verwoestend zijn. Gebrekkige datakwaliteit bij de overheid kost mensen hun baan, hun huis, hun vrijheid – en het duurt vaak jaren voordat de fout überhaupt gevonden is. Levens die ontsporen door een fout die iemand binnen de overheid heeft gemaakt en die jarenlang onmogelijk te corrigeren blijkt.
Dit is geen theoretisch risico. Het is de realiteit die we keer op keer terugzien in de praktijk. En het is precies de reden waarom data management geen technische bijzaak is, maar een organisatorische kernverantwoordelijkheid
Wanneer datakwaliteit faalt: drie indringende voorbeelden
De toeslagenaffaire is het meest bekende voorbeeld van falende datakwaliteit bij de overheid. Het parlementaire rapport “Ongekend Onrecht” concludeerde dat onvolkomenheden in de gegevenshuishouding een van de voornaamste oorzaken waren van de affaire. Gezinnen werden financieel geruïneerd. Huizen werden ontruimd. Kinderen uit huis geplaatst. Schuldhulpverlening geweigerd. Niet omdat mensen hadden gefraudeerd, maar omdat de data zei van wel – en niemand de regie had over de kwaliteit, herkomst en verspreiding van die data.
Een tweede, recenter voorbeeld is dat van Gabriel Malki. Hij stond onterecht geregistreerd als verdachte van een drugsdelict in een politiesysteem. De gevolgen waren direct en ingrijpend: zijn gemeente zegde het contract met zijn bedrijf op, het UWV verdacht hem van fraude, de Belastingdienst plaatste hem onder intensief toezicht en zijn bank wilde geen zaken meer met hem doen. Vijf jaar lang vocht hij voor eerherstel. En toen hij eindelijk kon aantonen dat de overheid fout zat, bleek de onjuiste registratie in zo veel gekoppelde systemen te staan dat onduidelijk was waar alles gecorrigeerd moest worden. De fout was niet één vinkje meer – het was een epidemie geworden. (Bron: RTL Nieuws, 2024)
Een tweede, recenter voorbeeld is dat van Gabriel Malki. Hij stond onterecht geregistreerd als verdachte van een drugsdelict in een politiesysteem. De gevolgen waren direct en ingrijpend: zijn gemeente zegde het contract met zijn bedrijf op, het UWV verdacht hem van fraude, de Belastingdienst plaatste hem onder intensief toezicht en zijn bank wilde geen zaken meer met hem doen. Vijf jaar lang vocht hij voor eerherstel. En toen hij eindelijk kon aantonen dat de overheid fout zat, bleek de onjuiste registratie in zo veel gekoppelde systemen te staan dat onduidelijk was waar alles gecorrigeerd moest worden. De fout was niet één vinkje meer – het was een epidemie geworden. (Bron: RTL Nieuws, 2024)
Dan is er het recente nieuws over naamfouten in strafrechtelijke vonnissen bij Justid, de Justitiële Informatiedienst die vertrouwelijke informatie over strafbladen, identiteit en detentie beheert. De Algemene Rekenkamer stelde 876 fouten vast, waarvan 141 in ernstige zaken zoals moord, terrorisme en zedendelicten. Klokkenluiders spreken van mogelijk 50.000 gevallen – “het topje van de ijsberg”, aldus de ervaren medewerker Marleen de Wilde, die al vijf jaar aan de bel trekt maar naar eigen zeggen werd weggewuifd. (Bron: De Telegraaf / Algemene Rekenkamer, februari 2026)
Wat zo’n fout concreet betekent, illustreert de casus van een jonge Ier die in Nederland werkte. Op 28 augustus 2022 scheurt een zwarte Golf met Brits kenteken door Limburg. De politie zet de achtervolging in en houdt de auto aan. De roodharige bestuurder – een Brit – wordt verdacht van gevaarlijk rijgedrag. Er komt een strafzaak van. Maar bij verstek wordt niet de Brit veroordeeld, maar een eveneens roodharige Ier, die toevallig dezelfde eerste letters in zijn naam en hetzelfde geboortejaar had. De zoeksleutel waarmee Justid personen koppelt in haar systemen – gebaseerd op voorletter, de eerste vier letters van de achternaam en het geboortejaar – was niet uniek genoeg om de twee te onderscheiden. Toen de Ier later tijdens een verkeerscontrole werd aangehouden, brachten agenten hem direct naar de gevangenis. Hij smeekte en schreeuwde dat hij niets had gedaan. Toch zat hij een maand vast. Pas de Hoge Raad stelde hem vrij en erkende de persoonsverwisseling.
Het probleem bij Justid speelt al minstens sinds 2014. De Auditdienst Rijk concludeerde dat waarschuwingen jarenlang in de wind werden geslagen en medewerkers die aan de bel trokken werden tegengewerkt. Fouten zijn bovendien moeilijk te corrigeren, omdat wijzigingen automatisch doorwerken in gekoppelde databanken en jarenlang onduidelijk was wie überhaupt bevoegd was om een vonnis aan te passen. De gevolgen voor burgers kunnen groot zijn: wie onterecht in de administratie te boek staat als crimineel, riskeert een geweigerde Verklaring Omtrent Gedrag, problemen bij werk, screening of zelfs opnieuw aanhouding.
In alle drie de gevallen geldt hetzelfde patroon: de fout zelf was misschien klein. De schade was enorm. En het ontbreken van goed georganiseerd data management maakte herstel vrijwel onmogelijk.
Waarom datakwaliteitsproblemen zo hardnekkig zijn
Het probleem is niet alleen dát er fouten worden gemaakt – dat is menselijk en onvermijdelijk. Het probleem is dat organisaties vaak niet weten welke gegevens ze hebben, waar die staan, wie er eigenaar van is en met wie ze gedeeld zijn. Zonder dat inzicht is een datakwaliteitsprobleem niet te corrigeren. Je kunt immers niet repareren wat je niet kunt vinden.
Dit werd pijnlijk zichtbaar bij de zogenoemde Motie#21. In januari 2021 vroeg de Tweede Kamer alle overheidsinstanties om binnen zes weken te rapporteren over het gebruik van etniciteitsgerelateerde kenmerken in algoritmen. Het ministerie van Justitie en Veiligheid deed er anderhalf jaar over – niet door gebrek aan bereidheid, maar omdat er simpelweg geen gestructureerd overzicht bestond van de gegevens die de organisatie in beheer had. (Bron: Ministerie van Justitie en Veiligheid, 2022)
Ter vergelijking: als een organisatie wil weten hoeveel budget er naar opleidingen gaat, is dat een vraag aan de financiële boekhouding. Die boekhouding bestaat. Die is ingericht. Die geeft antwoord. Voor data bestaat zo’n boekhouding bij de meeste organisaties niet. Elke vraag over gegevens leidt daardoor tot een intern speurtocht – met alle vertragingen en risico’s van dien.
Goed data management als bescherming tegen datakwaliteitsfouten
De oplossing begint niet met technologie. Ze begint met organisatie en verantwoordelijkheid.
Goed data management betekent dat je als organisatie weet welke gegevens je hebt, wat ze betekenen, waar ze vandaan komen, hoe betrouwbaar ze zijn en met wie je ze deelt. Het betekent dat er iemand verantwoordelijk is – niet abstract “de organisatie”, maar een aanwijsbare persoon of rol die eigenaarschap draagt. Het betekent dat kwaliteitseisen zijn vastgesteld én dat er mechanismen zijn om te controleren of die eisen worden nageleefd.
Dat vereist een samenspel van meerdere elementen. Datakwaliteitsbeleid stelt vast wat “goede data” betekent voor een specifieke organisatie en welke eisen gelden voor nauwkeurigheid, volledigheid en actualiteit. Zonder beleid is kwaliteit een mening. Met beleid wordt het een norm. Eigenaarschap en rollen zorgen dat er voor elke kritieke dataset een verantwoordelijke is die de kwaliteit bewaakt, afwijkingen signaleert en corrigerende maatregelen neemt. Fouten in data zijn geen IT-probleem – ze zijn een organisatieprobleem. Een data-administratie of gegevensboekhouding geeft inzicht in welke gegevens een organisatie beheert, wat de herkomst is, welke systemen ermee werken en met welke partijen ze worden gedeeld. Dit is de noodzakelijke basis om bij een fout snel te kunnen handelen: weten waar die fout zit, hoe die is ontstaan en waar corrigeren nodig is. Datakwaliteitsmonitoring maakt het mogelijk om fouten te detecteren voordat ze schade aanrichten. Niet achteraf, als een burger al vijf jaar vastzit in een juridische strijd, maar proactief – door afwijkingen op te sporen en te corrigeren aan de bron.
Van technisch detail naar bestuurlijke prioriteit
Gegevens gaan bij de overheid vrijwel altijd over mensen. Vaak over kwetsbare mensen in kwetsbare situaties – mensen die afhankelijk zijn van correcte registraties voor hun uitkering, hun vergunning, hun dossier, hun vrijheid. Het rentmeesterschap over die gegevens is geen technische kwestie. Het is een morele en bestuurlijke verantwoordelijkheid.
Dat besef groeit. De aanbeveling om een Chief Data Officer aan te stellen – voor het eerst geopperd na de toeslagenaffaire – is inmiddels in veel organisaties opgepakt. De erkenning dat data een asset is waarover verantwoording moet worden afgelegd, net zoals bij financiën, wint terrein.
Maar bewustzijn alleen is niet genoeg. Wat nodig is, is structurele inrichting: beleid, eigenaarschap, processen en controle. Niet als bureaucratisch doel op zich, maar als fundament voor een organisatie die haar burgers serieus neemt.
Want uiteindelijk is data management geen IT-vraagstuk. Het is de vraag of jouw organisatie kan garanderen dat een vinkje op de juiste plek staat – en dat als dat niet zo is, je het weet en je het kunt vinden en herstellen. Voordat iemand daar de rest van zijn leven onder lijdt.
Hoe staat jouw organisatie ervoor?
Deltiq helpt organisaties bij het op orde brengen van hun data management: van het opstellen van datakwaliteitsbeleid en het inrichten van eigenaarschap tot het opzetten van een data-administratie en het begeleiden van data governance trajecten. Wil je weten waar de risico’s in jullie gegevenshuishouding zitten? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek of een data management maturity assessment.
Bronnen
- Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag, Ongekend Onrecht (2020)
- Algemene Rekenkamer, rapport naamfouten Justid (2025)
- De Telegraaf, Klokkenluiders-alarm over naamfouten: burgers onterecht geconfronteerd met strafrecht (23 februari 2026)
- RTL Nieuws, casus Gabriel Malki (2024)
- Ministerie van Justitie en Veiligheid, rapportage Motie#21 (2022)
